Drie boeken over AI

Artificiële Intelligentie (AI), ook wel Kunstmatige Intelligentie (KI) genoemd, zijn eigenlijk machines die menselijke intelligentie kunnen nabootsen en zo ingezet kunnen worden voor taken. Denk in het dagelijks leven bijvoorbeeld aan het gebruik van chatbots, die een klant snel kunnen helpen zonder dat daarvoor een menselijke medewerker nodig is.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen sterke en zwakke AI. Zwakke AI is niet daadwerkelijk intelligent, dit zijn bijvoorbeeld zoekalgoritmen. Sterke AI heeft echter het vermogen om te redeneren en problemen op te lossen. Dit kan zelfs zo ver gaan, dat een mens niet meer herkent dat hij met een computer communiceert in plaats van met een echt mens. Met de Turingtest wordt onderzocht of een computer menselijke intelligentie kan laten zien.

AI is een boeiend onderwerp. Het komt steeds meer in ons leven voor (wat soms ook wel een beetje eng lijkt). Ik las drie boeken waarin AI het onderwerp is en die ook een beetje een beeld schetsen van hoe de toekomst eruit zou kunnen komen te zien.

Qualityland

Marc-Uwe Kling, 2019, ISBN 9789463360760

In Qualityland is er alleen plaats voor het beste. Algoritmen bepalen, nog voor je er zelf over nagedacht hebt, wat jij als persoon nodig hebt: welke producten, welke partner… Hierdoor raakt Peter werkloze zijn vriendin kwijt en krijgt hij van TheShop een roze dolfijnvibrator toegestuurd waar hij niet op zit te wachten. Dit is voor hem het moment op tegen het systeem op te staan. Intussen probeert John of Us als eerste androïde de presidentsverkiezingen te winnen.

AI speelt een belangrijke rol in dit verhaal, want vrijwel alles in de wereld wordt door machines geregeld. In Qualityland is er echter alleen maar plaats voor het beste en dat leidt tot een probleem. Machines die (te veel) fouten maken, worden namelijk naar de sloop gestuurd en daarom proberen de machines hun fouten te verdoezelen. Mochten ze toch niet aan de sloop ontkomen, dan is het te hopen dat ze naar de werkplaats van Peter komen. Hij stelt de sloop voor onbepaalde tijd uit en in zijn kelder zitten dan diverse robots met een mankementje. De machines zijn natuurlijk intelligent, maar hebben ook menselijke trekjes en zorgen voor humor in het verhaal.

Ronnie staart net als de anderen naar de monitor. Opeens rukt hij vijf halfgeleiderplaatjes uit zijn grijparm en peuzelt ze op. Als hij merkt dat Kalliope naar hem kijkt, biedt hij haar een halfgeleiderplaatje aan. ‘Chippie?’ vraagt hij.

Uit: Qualityland

Lezen want Qualityland is een interessante satire. Het geeft aan hoe AI onze toekomst kan overnemen en de maatschappijkritische vragen die onder de oppervlakte liggen maken dat dit verhaal tot nadenken stemt. Het boek is daarbij zeer bijzonder vormgegeven: tussen de hoofdlijnen door krijg je onder andere nieuwsberichten en reclameblokken vanuit Qualityland te zien, waardoor dit fictieve land nog meer gaat leven.

Machines zoals ik

Ian McEwan, 2019, ISBN 9789463360494

Charlie koopt van de erfenis van zijn moeder de androïde Adam. Samen met zijn buurvrouw Miranda, op wie hij verliefd is, stelt hij de persoonlijkheid van deze kunstmatige mens in. Al snel raken ze verwikkeld in een ingewikkelde driehoeksrelatie. Nog lastiger wordt het als Adam steeds meer zijn eigen koers gaat varen.

AI in dit verhaal komt terug in de vorm van Adam, een kunstmatige mens. Adam ziet er uit als een mens, praat als een mens en beweegt als een mens. Zijn intelligentie komt terug in dat hij veel beter dan Charlie kan beleggen (met wat handige berekeningen weet hij in korte tijd enorm veel geld binnen te halen) en dat hij alle werken van onder andere Shakespeare doorneemt en doorgrondt, waardoor hij diepe discussies met de vader van Miranda kan voeren. Interessant is dat Adam gevoelens lijkt te ontwikkelen voor Miranda, iets waarvan de personages niet hadden gedacht dat een androïde ertoe in staat zou zijn.

Naarmate kunstmatige mensen meer op ons gingen lijken, daarna werden zoals wij en toen nog meer werden dan wij, konden we er nooit genoeg van krijgen. Ze zouden ons zeker altijd verrassen.

Uit: Machines zoals ik, bladzijde 12

Lezen want dit is een interessant boek over wat het betekent om mens te zijn. Door het geheim van Miranda en de verschillende reacties van Charlie en Adam hierop, komt dit heel mooi naar boven. Beschouw je androïden, met hun eigen persoonlijkheid, als mens? Of blijft het slechts een voorwerp, een eigendom van de mens? Dit verhaal onderzoekt die vraag en dat is een boeiende kwestie.

Klara en de zon

Kazuo Ishiguro, 2021, ISBN 9789025470029

Klara, een Kunstmatige Vriendin (afgekort: KV) zit in de winkel te wachten tot ze gekocht wordt. Op een dag ontmoet ze het meisje Josie die haar belooft haar mee naar huis te nemen. De winkeleigenaresse waarschuwt Klara dat ze niet te veel waarde moet hechten aan de belofte van een mensenkind; vaak komen ze deze beloftes helemaal niet na. Maar Josie komt uiteindelijk toch terug en Klara begint aan haar nieuwe leven. Als Josie ziek blijkt te zijn, doet Klara er alles aan om haar weer beter te maken.

AI in dit verhaal komt terug in de vorm van de KVs, die bedoeld zijn als gezelschap voor tieners. De KVs werken op zonne-energie, maar zien er verder heel menselijk uit. Ze kunnen praten en denken. Aan Klara merken we ook dat een KV het vermogen heeft tot leren. Toch merk je dat ze niet echt een mens is, bepaalde dingen weet of kan ze niet. Er zijn echter ook momenten dat ze menselijker lijkt dan de mensen om haar heen.

Lezen want dit is een prachtig verhaal over de vriendschap tussen een mens en een Kunstmatige Vriendin. Het onderzoekt de vraag wat het echt betekent om mens te zijn en dat maakt het een interessant boek. Bovendien kun je niet anders dan grote empathie te voelen voor Klara.

Een korte vergelijking

Klara en de zon en Machines zoals ik lijken het meest op elkaar. Beide spelen zich af in een wereld die grotendeels op onze echte wereld lijkt en in beide komt AI voor in de verschijning van een kunstmatige persoon die heel menselijk lijkt. Een groot verschil is echter dat je Klara en de zon vanuit het perspectief van de kunstmatige persoon volgt, terwijl Machines zoals ik gewoon vanuit een menselijk perspectief verteld wordt. Voor de beleving maakt dat wel een verschil. Juist door het verhaal vanuit het perspectief van Klara te lezen, word je aan het denken gezet wat mens zijn nu precies is, omdat je tijdens het lezen regelmatig even vergeet dat Klara niet echt menselijk is.

Die ervaring zul je in elk geval niet snel hebben bij Qualityland, waar de personages pratende auto’s, stofzuigers en tablets zijn. Alles in deze wereld is uitvergroot, maar het is dan ook een satire. Hiermee onderscheidt dit boek zich echt van de andere verhalen over AI.

Wees de eerste om te reageren

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *