Drie boeken over experimenten met apen

Voor onderzoek worden nog altijd dieren ingezet. Bijvoorbeeld bij medisch onderzoek, omdat cellen zich in een lichaam heel anders kunnen gedragen dan wanneer je deze cellen los onderzoekt. Apen zijn heel geschikt voor onderzoek, omdat zij genetisch erg op ons mensen lijken. Resusapen hebben voor ongeveer 93% hetzelfde genetische materiaal. Hierdoor reageren zij hetzelfde op ziektes, vaccins en medicijnen als mensen. Dat maakt deze apen tot uitstekende proefdieren.

Je mag niet zomaar onderzoek doen met apen. In Nederland hebben we de Wet op Dierproeven die bepaalt dat we alleen apen mogen gebruiken voor biomedisch onderzoek als er geen alternatieven zijn.

Ik las drie boeken waarin experimenten met apen een rol speelden. Deze experimenten zouden niet door onze wet goedgekeurd worden, maar hierdoor leveren de boeken wel interessante vragen op.

We are all completely besides ourselves

Karen Joy Fowler, 2014, ISBN 9781781252956

Rosemary is vijf jaar oud als ze naar haar opa en oma wordt gestuurd om daar een week te logeren. Eenmaal terug is het ondenkbare gebeurd: haar zusje Fern is er niet meer. Er wordt binnen het gezin niet over Fern gepraat en Rosemary zelf verandert van een vrolijke kletskous in een stil meisje. Haar broer, die vooral erg kwaad is, verdwijnt op een dag ook. Jarenlang horen ze niets van hem, met uitzondering van de ansichtkaarten die hij hen stuurt. Rosemary praat met niemand over haar broer en zus, de meeste mensen weten niet eens dat ze een broer en zus heeft. Als student beseft Rosemary echter dat ze eindelijk onder ogen moet zien wat er al die jaren geleden is gebeurd en begint ze eindelijk over haar zus en broer te vertellen.

Experimenten met apen. Het verrassende aan dit verhaal is dat de zus van Rosemary, Fern, een chimpansee blijkt te zijn. Rosemary is net een maand oud als Fern, dan drie maanden oud, toegevoegd wordt aan het gezin. Zowel Fern als Rosemary worden geobserveerd en getest, want Rosemary’s vader is onderzoeker en gebruikt zijn eigen gezin als experiment. Pas als Rosemary volwassen is en de artikelen over Fern en haarzelf leest, beseft ze dit. De onderzoeken lijken zich vooral te richten op taal- en communicatieontwikkeling. Zolang Fern bij het gezin woont, wordt ze goed behandeld.

Lezen want dit verhaal is verrassend en aangrijpend. Ook al delen Fern en Rosemary maar vijf jaar van hun leven, de chimpansee neemt altijd een bijzondere plek in het hart van Rosemary in. Ze kampt met jaloezie en schuldgevoel, maar de liefde voor haar zus voert uiteindelijk tot aan het einde de boventoon. Een prachtige roman over familieliefde en identiteit.

Maltus

Hans den Hartog Jager, 2006, ISBN 902342072

Maltus werkt als onderzoeker en doet experimenten met ratten en apen. Ze proberen met deze experimenten aan te tonen wat er met de bevolking gebeurt bij overbevolking. Het onderzoek wordt gesubsidieerd door de overheid, maar moet wel geheim gehouden worden. Intussen worden de eerste wilde wolven gesignaleerd en is er een conflict tussen overheid en dierenactivisten.

Experimenten met apen. Dit komt eigenlijk maar heel beknopt in het verhaal voor, omdat Maltus start met de experimenten met ratten. Dit is groots opgezet. De bedoeling is dat er later ook een soortgelijk experiment met apen opgezet zal worden, omdat dit de verbinding zal zijn tussen de onderzoeksresultaten van de experimenten met dieren en de mens. De verblijven voor de apen worden al wel gebouwd. Echter, op het moment dat de eerste lichting apen aankomt, blijkt dat er slechts één aap geleverd is:

Haar lange rode haren, het gedrongen lijf en zware kwabbige gezicht straalden een intimiderende kracht uit – zo veel spieren, zo weinig hersenen, dacht Maltus. De orang-oetan reageerde nauwelijks op hun aanwezigheid en het kostte hen dan ook moeite om de aap, nadat Joseph de voorkant van de kar tegen de deur van het hok had geparkeerd, te laten overstappen.

Uit: Maltus

Het experimenten met apen komt dus niet helemaal op gang en daardoor krijgt dit ook geen grote rol in het verhaal.

Lezen want het is een fascinerend onderzoek dat in het verhaal naar voren komt, waarbij ook veel ethische vragen gesteld worden. Het verhaal en de personages komen niet altijd even goed uit de verf, maar de basis is interessant.

Ivanov

Hanna Bervoets, 2016, ISBN 9789025446451

Het is 1994. Felix gaat naar New York voor zijn studie journalistiek, maar weet in eerste instantie niet zijn draai te vinden. Dan ontmoet hij Lois, die hem in contact brengt met Helena Frank. Helena onderzoekt de oorsprong van het hiv-virus en heeft een obsessie voor het onderzoek van wetenschapper Ivanov, die chimpansees met mensensperma insemineerde om een hybride weze te kweken. Felix is gefascineerd door Helena, maar raakt zo verstrikt in de geheimen die de twee vrouwen hebben.

Experimenten met apen. De apen komen alleen voor in de beschrijvingen van de experimenten die Ivanov in 1927 deed:

Ilya Ivanov junior werpt het net over Syvettes borstkas, precies zoals ze dat bij het Institut Pasteur geoefend hebben. Maar de chimpansees in het Parijse laboratorium waren verdoofd, bij Syvette zijn alleen de benen bij elkaar gebonden. Ze slaat om zich heen, gromt en rukt in één woeste beweging het net van zich af; tussen haar vingers verandert het in een armoedige kluwen visdraad.

Uit: Ivanov, bladzijde 5

Het wordt al snel duidelijk dat Ivanov apen en mensen met elkaar probeerde te kruisen. Helena Frank heeft hier interesse in, zij denkt dat deze experimenten de oorsprong van het hiv-virus kunnen verklaren (apen hebben immers een soortgelijk virus, het siv-virus). De vraag is echter of Helena puur theoretische interesse in de experimenten van Ivanov heeft.

Lezen want het is een fascinerend verhaal. Interessant achtergrondweetje: de experimenten van Ivanov hebben daadwerkelijk bestaan, al is het onbekend of dit ooit een levensvatbare hybride heeft opgeleverd.

Een korte vergelijking

In Ivanov en in We are all completely besides ourselves draaien de experimenten om apen, terwijl in Maltus de hoofdexperimenten met ratten uitgevoerd worden en het experiment met apen alleen gebruikt wordt om de onderzoeksresultaten beter aan mensen te kunnen linken. In Maltus en in We are all completely besides ourselves draaien de experimenten vooral om het gedrag van mensen te kunnen verklaren: hoe reageren mensen op overbevolking? Hoe is de taalontwikkeling van mensen ontstaan? Het onderzoek in Ivanov gaat nog een stap verder, want daar probeert de onderzoeker mensen met apen te kruisen.

Alle drie de verhalen roepen interessante ethische vragen op en onderzoeken wat het betekent om mens te zijn. Het zijn fascinerende verhalen die je na het lezen nog wel even aan het denken houden.

Wees de eerste om te reageren

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *